Zadanie 18.5. Wykonywanie kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania
ZADANIE PRIORYTETOWE
Realizacja zadania dotyczącego wykonywania kary pozbawienia wolności oraz tymczasowego
aresztowania obejmuje dwa podstawowe obszary:
1) zapewnienie skutecznej realizacji orzeczeń sądowych dotyczących kary pozbawienia
wolności, w szczególności poprzez tworzenie nowych miejsc zakwaterowania
dla osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych oraz stosowania
przewidzianych prawem form wykonywania kar alternatywnych wobec kary pozbawienia
wolności,
2) zapewnienie wykonywania kary pozbawienia wolności oraz tymczasowego aresztowania
z poszanowaniem praw osób osadzonych, w warunkach odpowiadających obowiązującym
standardom, obejmujących zarówno odpowiednią liczbę miejsc zakwaterowania, jak
i właściwe warunki bytowe.
Główne kierunki działań, realizowanych w ramach zadania, obejmują: utrzymanie osób
osadzonych, rozwój i eksploatację systemu dozoru elektronicznego, a także zwiększenie
dostępności świadczeń zdrowotnych dla osób pozbawionych wolności poprzez usprawnienie
funkcjonowania podmiotów leczniczych działających w jednostkach penitencjarnych. Działania
te obejmują również przygotowywanie infrastruktury mieszkaniowej i technicznej niezbędnej
do zabezpieczenia odpowiedniej liczby miejsc zakwaterowania, a także prowadzenie
oddziaływań resocjalizacyjnych, w szczególności poprzez organizowanie pracy, nauczania
sprzyjającego zdobywaniu kwalifikacji zawodowych, realizowanie programów resocjalizacji
oraz specjalistycznych oddziaływań terapeutycznych.
Zadanie realizują: Ministerstwo Sprawiedliwości, Fundusz Aktywizacji Zawodowej Skazanych
oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy, Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym
oraz Pomocy Postpenitencjarnej.
Celem określonym dla zadania jest zapewnienie bezpieczeństwa społecznego poprzez izolację
osób tymczasowo aresztowanych i skazanych na karę pozbawienia wolności oraz resocjalizację
osadzonych.
Prognozowana skonsolidowana kwota wydatków na realizację zadania w latach 2027-2029
wynosi 19,55 mld zł, w tym planowana skonsolidowana kwota wydatków na 2027 r. wynosi
6,57 mld zł.
Do pomiaru stopnia realizacji zadania wykorzystywane będą następujące mierniki:
Komentarz:
Miernik monitoruje stopień zaludnienia jednostek penitencjarnych poprzez odniesienie stosunku
osadzonych wg stanu faktycznego do faktycznej pojemności aresztów śledczych i zakładów karnych
w skali całego kraju.
Potencjalne zewnętrzne ryzyka przekroczenia wartości miernika związane są ze:
− wzrostem stosowania tymczasowego aresztowania jako środka zapobiegawczego, co może
wpływać na przeludnienie w jednostkach penitencjarnych,
− zmniejszeniem stosowania kar alternatywnych prowadzącym do dominacji kar izolacyjnych,
co pogłębia problem przeludnienia.
Natomiast wewnętrzne ryzyka przekroczenia wartości miernika, związane są ze zbyt dużą liczbą
osadzonych w jednostkach penitencjarnych, co wpływa na obniżenie skuteczności prowadzonych
oddziaływań resocjalizacyjnych.
Miernik w przedziale wartości ok. 85%-95% zaludnienia jednostek penitencjarnych wskazuje
na racjonalne rozmieszczanie osadzonych w jednostkach penitencjarnych, przy uwzględnieniu zasady
humanitarnego traktowania osób pozbawionych wolności. Wysoka wartość miernika wskazuje
na potencjalne zagrożenie przeludnieniem, a wartość niższa wskazuje na konieczność podejmowania
działań celem racjonalnej organizacji zasobami cel mieszkalnych, którymi dysponuje Służba Więzienna.
Komentarz:
Miernik obrazuje efektywność działań podejmowanych przez Służbę Więzienną w celu objęcia
oddziaływaniami resocjalizacyjnymi jak największej grupy skazanych, w formach uwzględnionych
w algorytmie wyliczenia miernika, tj. zatrudnienia, nauczania, terapii oraz programów resocjalizacyjnych.
Na wyniki miernika wpływ mogą mieć m.in. następujące ryzyka: zmniejszenie się liczby skazanych
nieposiadających wyuczonego zawodu, sytuacja na rynku pracy wpływająca na spadek zainteresowania
zatrudnieniem skazanych, spadek liczby funkcjonariuszy przeszkolonych do prowadzenia programów
resocjalizacyjnych, zmniejszenie się zapotrzebowania na oddziaływania terapeutyczne w związku
ze wzrostem dostępnej oferty alternatywnych programów resocjalizacji.
Komentarz:
Miernik odzwierciedla odsetek skazanych, którzy do 5 lat od opuszczenia zakładu karnego lub aresztu
śledczego ponownie popełnili przestępstwo, stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu – w ogólnej
liczbie skazanych, którzy zakończyli odbywanie kary pozbawienia wolności lub zostali warunkowo
zwolnieni, opuszczających zakłady karne i areszty śledcze.
Potencjalnym ryzykiem niewykonania wartości miernika są m.in.: sytuacja na rynku pracy i podejście
pracodawców wpływające na realną możliwość zatrudnienia i utrzymania się przez skazanych
po opuszczeniu zakładu karnego, ogólna sytuacja gospodarcza, migracje, skutki sytuacji epidemicznej,
a także grupa ryzyk środowiskowych i personalnych, wpływających na indywidualne decyzje i wybory
życiowe skazanych po opuszczeniu zakładu karnego.
Okolicznościami sprzyjającymi powrotowi do przestępstwa mogą być m.in. czynniki niezależne
od samego sprawcy, tj. wychowywanie w rodzinie patologicznej lub dysfunkcyjnej, przebieg pobytu
w placówkach resocjalizacyjnych, brak umiejętności radzenia sobie w trudnych sytuacjach, przyczyny
bytowe, które mają największe zastosowanie w przypadku bezdomnych popełniających czyny
zabronione wyłącznie po to, by znaleźć się w zakładzie karnym (np. z uwagi na trudne warunki
atmosferyczne).
Źródło: Projekt ustawy budżetowej 2027